Polecam nie stracić całkiem głowy!
,,Nie­sa­mo­wi­ta zdol­ność umy­sło­wa mózgu dana jest z ba­nal­ną klau­zu­lą: ko­rzy­staj albo strać. W nor­mal­nym ludz­kim mózgu hi­po­kamp kur­czy się o jeden lub dwa pro­cent rocz­nie u do­ro­słych (do około pię­ciu pro­cent rocz­nie u pa­cjen­tów z cho­ro­bą Al­zhe­ime­ra), a bez­czyn­ny hi­po­kamp może kur­czyć się jesz­cze szyb­ciej.
W pew­nym fa­scy­nu­ją­cym ba­da­niu nad si­ko­ra­mi ptaki schwy­ta­ne na wol­no­ści stra­ci­ły w nie­wia­ry­god­ny spo­sób 23 pro­cent ob­ję­to­ści hi­po­kam­pu w ciągu za­le­d­wie pię­ciu ty­go­dni po umiesz­cze­niu ich w klat­ce; ptaki w klat­kach, jak ob­li­czy­li na­ukow­cy, miały mniej­szą po­trze­bę po­ru­sza­nia się, in­te­rak­cji i za­pa­mię­ty­wa­nia in­for­ma­cji niż ich od­po­wied­ni­ki na wol­no­ści, stąd ich mózg wy­sechł. (Wia­do­mo, iż wiel­kość ta pod­le­ga se­zo­no­wym fluk­tu­acjom rów­nież w na­tu­rze).
Jed­nak ba­da­nie wy­ka­za­ło także, że ta stra­ta nie jest nie­unik­nio­na i że mózg może za­cho­wać lep­szą formę, gdy re­gu­lar­nie na­po­ty­ka wy­zwa­nia. In­ny­mi słowy, ru­szaj głową, albo do­słow­nie ją stra­cisz.”
/Noah Strycker, ,,Rzecz o ptakach”/

wykonania: https://youtu.be/2sCsV8avQlI?is=5O0g4iXwJKcQk_IB https://youtu.be/CxqfpuSxy6E?is=XDjrXtBygqtFgS2h

https://poezja.org/wz/Wladyslaw_Broniewski/745/Ballady_i_romanse

Bohaterowie:

• Johannes „Jojo” Betzler (Roman Griffin Davis)10-letni niemiecki chłopiec należący do Deutsches Jungvolk. Fanatyczny wyznawca nazizmu. Dlaczego podoba mu się nazizm?
• Elsa Korr (Thomasin McKenzie) Młoda Żydówka ukrywana w domu chłopca.
• Rosie Betzler (Scarlett Johansson) matka Jojo, potajemnie pomagająca ruchowi oporu. Dlaczego zgadza się na indoktrynację chłopca?
• Adolf Hitler (Taika Waititi) Komiczna, wymyślona wersja dyktatora w głowie Jojo. Jaką pełni rolę?
• Kapitan Klenzendorf (Sam Rockwell)Zdegradowany dowódca lokalnego obozu młodzieżowego Hitlerjugend.Cyniczny oficer zmagający się z ukrywaną tożsamością.W kluczowym momencie wykazuje się wielkim człowieczeństwem.
• Fräulein Rahm (Rebel Wilson)Fanatyczna instruktorka w obozie dla młodzieży.Szerzy absurdalną propagandę i teorie spiskowe.
• Yorki (Archie Yates)Najlepszy i niezwykle uroczy przyjaciel Jojo.Drugi „najlepszy żołnierz” w miasteczku.
• Freddy Finkel (Alfie Allen)Lojalny asystent i prawa ręka kapitana Klenzendorfa.
• Kapitan Deertz (Stephen Merchant)Przerażający i skrupulatny agent lokalnego Gestapo.

Czółko – gracz próbuje dowiedzieć się, kim jest, zadając pytania zamknięte, dopuszczające odpowiedź TAK/NIE (,,czy…”) – Nie można pytać o tytuły utworów / o autorów! W celu zachowania immersji pytamy o charakterystykę, przygody, znajomych.

Tabu – gracz ma za zadanie przekazać swojej drużynie hasło (gdy ktoś z drużyny powie hasło – punkt). Nie wolno: używać hasła ani jego odmian, mówić, na jaką literę zaczyna się wyraz, używać słów tabu, pokazywać liter; można używać: synonimów, skojarzeń, przykładów, opisów sytuacji.

Kalambury – osoba przedstawiająca wybiera, widząc hasło: rysuje czy pokazuje.
Przysłowia – mądrość narodu: https://cojak.net.pl/przyslowia.htm

Roman Kołakowski, ,,To, co masz”

Uzupełnij przysłowia i powiedzenia z tekstu o brakujące elementy: (uwaga! parę przysłów nie wymaga uzupełnienia, a oprócz powiedzeń w tekście zmieszano 9 cytatów i tytułów oraz kilka fraz nawiązujących luźno do tradycji, kultury)

… tak Bóg Kubie … nie wykole … prowadzić jak … na pstrym koiu jeździ … zbudowano … dwie matki …
… wióry lecą …. dobrać się jak … w popiele … koniom lżej … niż gołąb na dachu … poznaje się …
… czym skorupka za młodu nasiąknie … szukać … każda koza skacze … wieje … dnia …

wydana w Wiedniu już w 1946 roku,
Książka składa się z następujących 3 rozdziałów:
„CZĘŚĆ PIERWSZA. Moje przeżycia w obozie koncentracyjnym”,
„CZĘŚĆ DRUGA. Podstawy logoterapii”,
„POSTSCRIPTUM 1984. Obrona tragicznego optymizmu”.
W pierwszej części Frankl opisuje swoje obozowe doświadczenia. W drugiej części tego dzieła autor przedstawia logoterapię jako alternatywę do freudowskiej psychoanalizy.

Na podstawie cytatów sformułuj tezę: na czym skupia się logoterapia?
„Współczesny człowiek ma za co żyć, ale nie ma po co żyć – ma środki, ale nie ma sensu.”

„Nie gońcie za sukcesem – im bardziej ku niemu dążycie, czyniąc z niego swój jedyny cel, tym częściej on was omija. Do sukcesu bowiem, tak jak do szczęścia, nie można dążyć; musi on z czegoś wynikać i występuje jedynie jako niezamierzony rezultat naszego zaangażowania w dzieło większe i ważniejsze od nas samych lub efekt uboczny całkowitego oddania się drugiemu człowiekowi.”

„Człowiek, który zda sobie sprawę z odpowiedzialności, jaką ma wobec innej ludzkiej istoty, która go kocha i z niecierpliwością wyczekuje jego powrotu, albo wobec jakiejś nieukończonej pracy, nigdy nie będzie zdolny odebrać sobie życia. Wie już, dlaczego żyje, a to pozwoli mu znieść to, jak żyje.”

Czym jest człowiek, dlaczego to, co ludzkie ,,gubi się” w teoriach psychologicznych?
Metafora geometryczna: prawa ontologii dymensjonalnej:
1. Jedna i ta sama rzecz, rzutowana ze swojego wymiaru na wymiar niższy niż własny, odbija się w ten sposób, że jej odbicia wzajemnie sobie przeczą.
2. Różne rzeczy rzutowane ze swoich wymiarów na jeden i ten sam wymiar niższy niż ich własny, odbijają się w taki sposób, że ich obrazy nie są ze sobą sprzeczne.

Zadanie: do każdego z cytatów znajdź postać literacką, której los potwierdza prawdziwość słów Frankla. Krótko (1-max 2 zdania) uzasadnij:

3. „Człowiek, który zda sobie sprawę z odpowiedzialności, jaką ma wobec innej ludzkiej istoty, która go kocha i z niecierpliwością wyczekuje jego powrotu, albo wobec jakiejś nieukończonej pracy, nigdy nie będzie zdolny odebrać sobie życia. Wie już, dlaczego żyje, a to pozwoli mu znieść to, jak żyje.”

4. „Nawet ktoś, komu wszystko na tym świecie odebrano, wciąż może zaznać prawdziwego szczęścia, choćby nawet przez krótką chwilę, za sprawą kontemplacji tego, co najbardziej ukochał.”

5. „Doświadczenia życia obozowego wyraźnie pokazują, że człowiek ma wolność wyboru tego, jak postępuje. Istnieje wystarczająco wiele przykładów, często niezwykle heroicznych, będących dowodem na to, iż apatię można było przezwyciężyć, a rozdrażnienie opanować. Człowiek może zachować resztki wewnętrznej wolności, niezależności myśli, nawet w warunkach tak koszmarnego psychicznego i fizycznego stresu.”

6. „Człowiekowi można odebrać wszystko z wyjątkiem jednego – ostatniej z ludzkich swobód: swobody wyboru swojego postępowania w konkretnych okolicznościach, swobody wyboru własnej drogi.”

7. „Gdy człowiek odkrywa, że jego przeznaczeniem jest cierpieć, musi potraktować to cierpienie jako zadanie do wypełnienia – jedyne i wyjątkowe zarazem. Musi przyjąć do wiadomości, że także w cierpieniu pozostaje kimś wyjątkowym, samotnym bytem we wszechświecie.”

komedia obyczajowa / dramat wojenny, prod. francusko-belgijsko-holenersko-izraelsko-rumuńskiej, reż. Radu Mihaileanu; utrzymany w konwencji groteskowej* – na cda
moim zdaniem najlepsze fragmenty: modlitwa (49′); ziemia święta (55′); rozważania o Bogu (60′);

bohaterowie:
Shlomo – narrator, wariat, głupek wioskowy, Rabbin – duchowy przywódca wspólnoty,
Mordechai – dowódca „niemiecki”, Samuel – syn Mordechaja, kochanek Estery,
Estera – najpiękniejsza dziewczyna w sztetlu, Jossi – młody komunista
Sztul – krawiec, Srul – urzędnik / maszynista

słowniczek:
sztetl – żydowskie miasteczko; synagoga – żydowska świątynia; tora – zwoje świętej księgi;
jidysz – język europejskich Żydów, zbliżony brzmieniem do niemieckiego (,,Chcąc mówić po niemiecku bez akcentu, strać poczucie humoru”),
szabat – sobota, święto żydowskie, rozpoczynające się w piątek o zachodzie słońca uroczystą kolacją, z tradycyjnym zapalaniem świec i modlitwą (powitanie szabasowe to ,,szabat-szalom”)

wspomnij o ,,Pociągu życia” w realizacji poniższego tematu:

(inne zadanie do wiersza ,,Ten czas”: jakimi środkami językowymi można tworzyć nastrój katastroficzny?)

Jeszcze kontekst historyczny, przedwojenny: historia innej, prawdziwej ucieczki statkiem –
transatlantyk MS St. Louis 13 maja 1939 statek rozpoczął rejs z Hamburga do Hawany, któremu historia nadała nazwę rejs wyklętych. Na jego pokładzie znajdowało się 937 osób, w tym 930 pochodzenia żydowskiego; kpt. Gustav Schröder; odmowa Kuby, USA, Kanady – statek z wycieńczonymi, wygłodzonymi 907 ludźmi (29 udało się wysadzić na Kubie, 1 zmarła w czasie podróży powrotnej) wrócił do Europy:  288 przyjęła Anglia, 224 Francja, 214 Belgia, a 181 Holandia. Z nich 254 osób pochłonął Holokaust.

Tytuł pochodzi z fragmentu utworu Fiodora Dostojewskiego, który Gustaw Herling-Grudziński uczynił mottem swojej autobiografii. – slajd 4. z wykładem audio: INNY ŚWIAT LEKCJA 1 | Genially

kalendarium:
1940 – aresztowanie Gustawa Herlinga-Grudzińskiego,
1940-1942 – praca w obozie w Jercewie,
1942 – zwolnienie przedterminowe (amnestia) – Wojsko Polskie,
1949-1950 – praca nad wspomnieniami,
1953 – publikacja po polsku w Anglii,
1988 – pierwsze legalne wydanie w Polsce.

Streszczenie kilku sytuacji: (fragment o dniu pracy) Polonistka-Youtuberka

Podział na grupy wg wyroków:
najwyżej: ,,urkowie” – kryminalni, więzienna arystokracja;
niżej: ,,bytownicy” – skazani na krótkie wyroki, do roku,
najniżej: polityczni.
Podział na grupy wg wyniku pracy przydziałów jedzenia:
kocioł 3.: wyrabiający 125% normy, ,,stachanowcy”
ryż, ryba, 700 gram chleba;
kocioł 2.: 100% normy, kobiety, starcy (bez wyliczonej normy pracy)
ryż, kasza, 500 gram chleba;
kocioł 1.: wykonujący poniżej normy – najbardziej obdarci, biednie wyglądający, słabi
rzadka kasza, 400gr chleba – wyrok śmierci.

Spis treści:
Głód | Zapiski z martwego domu | Na tyłach | otieczestwiennoj wojny | Sianokosy | Męka za wiarę | Trupiarnia | Opowiadanie B. | Ural 1942 | Epilog – upadek Paryża

Epilog: Upadek Paryża – fragment

Wiadomość o upadku stolicy Francji przyniósł do Witebska osadzony w czerwcu 1940 r. Żyd, Jewriej. Pośród więźniów zapanował smutek, ponieważ zdali sobie sprawę z jałowości swojego oczekiwania na jakąkolwiek poprawę losu. Z upływem czasu narratorowi udało się nawiązać bliższą znajomość z Żydem.

Był czerwiec 1945 r., a Europa powoli otrząsała się z wojennego koszmaru. Gustaw pracował w Rzymie, będąc zatrudniony w redakcji jednego z tamtejszych pism. Właśnie w Wiecznym Mieście udało mu się ponownie spotkać wspomnianego wcześniej mężczyznę. Wtedy usłyszał opowieść o jego dalszych losach.

Odtwórz w porządku chronologicznym losy Jewrieja. Może być w punktach.

Dlaczego narrator nie powiedział: rozumiem?

Na czym polega tragizm byłych więźniów sowieckich obozów pracy?
(odpowiedz, odwołując się do sytuacji Jewreja, uwzględnij też wybrany kontekst)

Temat: Dlaczego nie możemy się dogadać? – sparafrazuj temat, unikając kolokwializmów.

https://zpe.gov.pl/a/wprowadzenie/D2ZIyBXbg

Amfibolia (gr. ἀμφιβολία – atak z dwóch stron), amfibologia (gr. „dwuznaczność” z amphibállein „rozrzucać, wątpić” od amphí „z obu stron” i bállein „rzucać, ciskać”) – błąd logiczny, wypowiedź wieloznaczna (tzw. wieloznaczność kontekstu). Inna nazwa tego błędu to „wieloznaczność składniowa”. Amfibolia to wypowiedź, która może być rozumiana na co najmniej dwa sposoby, powstająca na skutek wady składni. Na przykład: Tabliczka: Stały nadzór kamer.
(można prześledzić, jakie błędy składniowe doprowadziły do amfibolii)
Anakolut – błąd tożsamości podmiotu – występuje, gdy w dwóch częściach zdania złożonego logiczne jest, że mowa o różnych podmiotach, ale rozróżnienie nie zostało wprowadzone (najczęściej przy użyciu imiesłowu przysłówkowego). Na przykład: Wyszedłszy z domu, zmoczył mnie deszcz. Idąc po parku, rzucił mi się w oczy kolorowy ptak.

Ewa Lipska
Dyktando

Pod dyktando.
Żeby tylko nie popełnić błędu.
Naród
nie napisać przez tłum otwarty.
Wiedzieć
kiedy zamykać a kiedy otwierać
usta.
Milczeć?
ale z jakiej litery?
Odmienić się
ale nie przez przypadek.
Uważać
aby miłość nie napisać oddzielnie
tak jak czarna jagoda albo pierwszy lepszy.
Czujnie
po pewnych datach postawić kropkę.
Przy innych
minutę ciszy.
Uważać
aby życia nie napisać przez skróty.
Pamiętać
aby nie popełnić błędu przy śmierci.
Umrzeć
ortograficznie.

Roman Kołakowski, ,,To, co masz”

Uzupełnij przysłowia i powiedzenia z tekstu o brakujące elementy: (uwaga! parę przysłów nie wymaga uzupełnienia, a oprócz powiedzeń w tekście zmieszano 9 cytatów i tytułów oraz kilka fraz nawiązujących luźno do tradycji, kultury)

… tak Bóg Kubie … nie wykole … prowadzić jak … na pstrym koiu jeździ … zbudowano … dwie matki …
… wióry lecą …. dobrać się jak … w popiele … koniom lżej … niż gołąb na dachu … poznaje się …
… czym skorupka za młodu nasiąknie … szukać … każda koza skacze … wieje … dnia …

cierpiąca (stabat mater dolorosa), apodyktyczna, troskliwa, zła (tu częściej macocha)

Wrocław – pomnik, Pieta Michała Anioła

Mary Cassatt: ,,Młoda matka szyje”, Muzeum Metropolitalne, Londyn
Stanisław Wyspiański, ,,Macierzyństwo”, 1905 Muzeum Narodowe, Kraków
Anna Bilińska-Bohdanowicz, ,,Nad morzem”

Matki powstańców:
https://warhist.pl/wiersze-i-piesni-wojenne/jozef-szczepanski-dzis-ide-walczyc-mamo/

https://wolnelektury.pl/katalog/lektura/baczynski-elegia-o-chlopcu-polskim.html

Posłuchaj piosenki, przeczytaj tekst i przypomnij, co i skąd wiesz o autorce tekstu:
stare nagranie, nagranie z Muzeum Powstania, tekst
* ,,Pałacyk Michla” – tekst: Józef Szczepański, tekst
– jaki obraz żołnierza zawarty jest w tym tekście? jaka jest jego funkcja?

lekcja: Powstanie oczami cywila

o ,,Pamiętniku z powstania warszawskiego” – co trzeba wiedzieć

lekcja o powstaniach