Opisz sytuację liryczną (gdzie, kiedy, co się dzieje?)
Uwzględnij tożsamość podmiotu lirycznego – wskaż minimum 2 fragmenty, które pozwalają to ustalić.
Jacek Kaczmarski, [……] (wg W. Wysockiego)
Gąsienicami zagrzebany w piach nad Wisłą Patrzę przez rzekę pustym peryskopem Na miasto w walce, które jest tak blisko Że Wisły nurt – frontowym staje się okopem Rozgrzany pancerz pod wrześniowym żarem Rwie do ataku się i pali pod dotykiem, Ale wystygły silnik śpi pod skrzepłym smarem I od miesiąca nie siadł nikt – za celownikiem.
Krtań lufy pusta łaknie znów pocisków smaku A łyka tylko tłusty dym – z drugiego brzegu! W słuchawkach zdjętych hełmofonów – krzyk Polaków I nie wiem, czemu rzeki tej nie wziąłem – z biegu! Dajcie mi wgryźć się gąsienicą w fale śliskie I ogniem swoim dajcie wesprzeć barykady! By miasto w walce – które tak jest bliskie Bezruchu mego – nie nazwało mianem – zdrady!
Lecz milczy sztab i milczą pędy tataraku Którymi mnie przed tymi, co czekają – skryto Bo ruski tank – nie będzie walczył za Polaków! Bo ruski tank – zaczekać ma, by ich wybito! Gdy się wypali już powstanie ciemnym błyskiem Włączą mi silnik i ożywią krew maszyny, Bym mógł obejrzeć miasto – co tak bliskie – Bez walki zdobywając gruzy i ruiny!
24 sierpnia 1987
Nazwij trzy emocje odczuwane przez podmiot mówiący i do każdej dobierz cytat, który ją uzasadnia.
Która emocja dominuje w drugiej strofie? Uzasadnij.
Wyjaśnij znaczenie słów: „Wisły nurt – frontowym staje się okopem” zwróć także uwagę na symboliczne znaczenie.
Znajdź powtarzające się w każdej strofie określenie – wyjaśnij, paradoks, jaki wprowadza.
Nadaj każdej strofie krótkie, maksymalnie pięciowyrazowe określenie oddające jej funkcję w utworze (analiza kompozycji utworu)
Na naszej budowie od kilku tygodni panuje ogromne zmęczenie. Robotnicy pracują po wiele godzin, a mimo to brakuje materiałów i narzędzi. Wczoraj znowu zabrakło cegieł, więc przez kilka godzin nie mogliśmy pracować. Kierownictwo obiecuje poprawę, ale podobne obietnice słyszymy już od dawna.
Nowa fabryka została otwarta. W rzeczywistości część maszyn nadal nie działa, a pracownicy narzekają na złe warunki. Mimo to podczas uroczystości przedstawiciele władz mówili o wielkim sukcesie i historycznym osiągnięciu.
W sklepach znowu zabrakło podstawowych produktów. Ludzie stoją w długich kolejkach i coraz częściej narzekają na trudną sytuację. Niektórzy mówią, że życie wygląda zupełnie inaczej, niż przedstawiają je gazety.
Wielu uczniów nie jest zainteresowanych udziałem w organizowanych przez szkołę akcjach. Część z nich uważa, że udział w pochodach i zebraniach jest obowiązkiem, a nie czymś, co rzeczywiście ich interesuje.
Robotnicy na budowie są zmęczeni ciężką pracą. Nie mają czasu na odpoczynek, ale starają się wykonywać polecenia przełożonych. Wielu z nich pracuje przede wszystkim dlatego, że musi.
„Chciał zatłuc ją na śmierć gumową pałką policyjną. Chciał przywiązać ją nagą do słupa i podziurawić jej ciało strzałami, jak to uczyniono ze świętym Sebastianem. Chciał ją gwałcić i poderżnąć jej gardło podczas szczytowania. Co więcej, dopiero teraz zrozumiał, dlaczego jej nienawidzi. Nienawidził jej, bo była młoda, piękna i aseksualna, bo chciał iść z nią do łóżka, ale wiedział, że to się nigdy nie zdarzy, bo jej słodką, subtelną talię, która zdawała się zapraszać, aby ją otoczyć ramieniem, opasywała znienawidzona szkarłatna szarfa, agresywny symbol czystości.”
kreacja świata
struktura spoleczna: „Na szczycie piramidy zasiada Wielki Brat, który jest nieomylny i wszechmocny. Każdy sukces, każde osiągnięcie, każde zwycięstwo, każde odkrycie naukowe, wszelka wiedza, wszelka mądrość, wszelkie szczęście i cnota wypływają wprost z jego inspiracji i stanowią konsekwencje jego przywództwa. Nikt nigdy nie widział Wielkiego Brata — jest twarzą na bilbordach, głosem płynącym z teleekranów. Z dużą dozą pewności możemy założyć, że nigdy nie umrze; już teraz istnieją poważne wątpliwości co do daty jego narodzin. Wielki Brat to maska, którą Partia zakłada, żeby zaprezentować się światu. Jego rola polega na ogniskowaniu miłości, strachu i czci — emocji łatwiej odczuwalnych w stosunku do jednostki niż wobec organizacji. Bezpośrednio pod Wielkim Bratem znajduje się Partia Wewnętrzna, licząca sześć milionów członków, czyli nieco mniej niż dwa procent mieszkańców Oceanii. Kolejny poziom stanowi Partia Zewnętrzna. Jeśli Partię Wewnętrzną porównamy do mózgu państwa, to Partia Zewnętrzna byłaby jego dłońmi. Jeszcze niżej umiejscowieni zostali zwykli ludzie, których zwyczajowo określamy mianem „proli”. Stanowią oni mniej więcej 85% całej populacji. Nawiązując do zaproponowanej wcześniej klasyfikacji, prole tworzą warstwę najniższą, jako że zniewolone populacje okolic równika, ciągle przechodzące z rąk do rąk, nie stanowią stałego czy koniecznego elementu całej struktury.” Cz.2. R.9 rozdział 1.
,,Wielki Brat patrzy.” Życie w świecie angsocu
Cele: – charakteryzujesz realia życia w Oceanii, uwzględniając warunki życia obywateli, przestrzeń oraz relację jednostki z systemem; – analizujesz cechy i funkcje nowomowy oraz wyjaśniasz, w jaki sposób język może służyć kontroli społeczeństwa.
Wyobraźcie sobie, że jesteście cały czas obserwowani, w każdej chwili, podczas każdej czynności. Jakie uczucia wam towarzyszą?
Na podstawie fragmentu powieści omów realia życia w Oceanii (10 minut) Grupa pod oknem: Warunki życia obywateli (dostępność potrzebnych produktów, jedzenie, ubranie, mieszkanie, spędzanie czasu, prywatność). Grupa na środku: Przestrzeń – jakie wywołuje wrażenie? Znajdź w tekście określenia odnoszące się do różnych zmysłów. Grupa pod ścianą: Jednostka – system (relacja, sposób traktowania, metody).
Ludwig Wittgenstein powiedział ,,Granice mojego języka oznaczają granice mojego świata” – co to oznacza? Co się dzieje, kiedy ktoś manipuluje językiem, którym się posługujemy?
Wypisz z tekstu przykłady ilustrujące dane cechy nowomowy.
Nowomowa jako sposób na ograniczenie wolności człowieka. Omów zagadnienie na podstawie utworu Rok 1984 George’a Orwella
pod oknem: omów podmiot liryczny – gdzie się znajduje? Jakie miejsce/miejsca opisuje? Komu zadaje pytania? + zaznacz i omów metaforyczne określenia poezji i poety:
Środek: omów stosunek osoby mowiącej do poezji – czego chciał w poezji? Jakim poetą chciał być? O czym chciał pisać? O czym będzie pisać? Dlaczego/na czym polega obowiązek? + zaznacz i omów fragment dot. poezji romantycznej:
Pod drzwiami: omów obraz zmarłych – jak mieli żyć? Co ich spotkało? Czego oczekują od poety? Czego im brak? Czego potrzebują? + zaznacz i omów aluzje do tragedii greckiej:
OCALONY czyli KTO? Człowiek po doświadczeniu wojny w wierszu T. Różewicz pt. ,,Ocalony”
znasz różnice dotyczące tematyki poruszanej w publicystyce pozytywistycznej i młodopolskiej;
potrafisz wskazać: rolę, przyjmowaną przez autora, grupę odbiorców, tezę tekstu i argumentację;
rozumiesz podłoże i efekty konfliktu artystów z odbiorcami („filistrami”)
Podręcznik, s. 21-23; 39-45.
ćwiczenie: Bliżej mi do młodopolskiego artysty/ młodopolskiego filistra, ponieważ… (w uzasadnieniu odnieś się do treści wybranego artykułu: Nałkowskiego lub Górskiego i do wiedzy na temat epoki) – minimum 2 zdania.
ćwiczenie: 2/s.45 Czy poznane teksty potwierdzają opinię Hutnikiewicza nt. artystycznego charakteru publicystyki?
Konflikt artysty z filistrem w praktyce: poeci przeklęci – s. 48-54
znasz pojęcia: poeta przeklęty, turpizm; potrafisz wskazać środki językowe/stylistyczne w wierszu, wyjaśnić ich funkcję.
Poeci przeklęci (fr. poètes maudits)
Charles Baudelaire, Paul Verlaine, Artur Rimbaud; achetyrp: François Villon (średniowiecze)
Poeta przeklęty to poeta zbuntowany przeciw społeczeństwu, outsider przekraczający normy obyczajowe. Typowe elementy biografii poety przeklętego to nadużywanie bądź uzależnienie od alkoholu lub narkotyków, obłęd, popadanie w konflikty z prawem (przemoc, przemoc domowa, kradzieże, pobicia), wczesna, często samobójcza śmierć /za Wikipedią/ Artykuł o romansie Verlaine’a z Rimbaudem..
Przyjrzyj się obrazowi. Wybierz nazwę właściwego prądu artystycznego, następnie uzasadnij swój wybór, formułując dwa argumenty, odnoszące się do elementów widocznych na obrazie.
rozpoznaj filozofię w wierszu
wskaż nastrój utworu, uzasadnij
opisz relacje między filistrami i cyganerią, uwzględniając różnice materialne, w sferze wyznawanych wartości, w sposobie postrzegania świata (polecam przeczytać art. Górskiego z podręcznika)
wyjaśnij rolę artysty /porównaj z poprzednimi epokami/
Tragifarsa kołtuńska czyli dramat obyczajowo-psychologiczny Gabrieli Zapolskiej – (s. 67 w podręczniku) kartkówka: 5,5-2; 8-3; 10-4; 12-5; 14(bezbłędnie)-6
Cały dramat na VOD: „Moralność pani Dulskiej”, 2013 scena IX aktu I (14′-24′)- Jakimi zasadami kieruje się Dulska? Zacytuj słowa, które najpełniej ilustrują jej postawę i je zinterpretuj. (zad.6/str.73)
Zbyszko Dulski – czy można odmienić swój los? (zad.1,2/str.84)
Czy Zbyszko może wyzwolić się z kołtuństwa? jeśli tak, to – jak? jeśli nie, to – dlaczego? (uzasadnij, przywołując konkretne argumenty, sceny, wydarzenia)
Postawy wobec życia w modernizmie: ➢ DEKADENT • Charakteryzuje go pesymizm, melancholia, zniechęcenie, niewiara w sens działania• Cierpi na „chorobę końca wieku” – jest przeświadczony o kryzysie cywilizacji• Ucieka od bólu istnienia w „sztuczne raje”: narkotyki, hedonizm, erotykę• Uprawia kult sztuki i artysty• Odcina się od społeczeństwa, którym gardzi; Dekadentyzm: fr. décadence – ‘schyłek, upadek’ ➢cyganeria, bohema (fr.bohème) – nazwa środowiska artystycznego, którego członkowie spędzają czas na wspólnych zabawach i tworzeniu, demonstrując pogardę dla konwenansów, norm społecznych i materializmu. Działalność cyganerii artystycznej wzbudzała kontrowersje ze względów obyczajowych ➢FILISTER • Mieszczanin• Pozbawiony wyższych aspiracji• Skupiony na gromadzeniu dóbr materialnych• Niewrażliwy na piękno• Charakteryzuje go schematyczne, ograniczone myślenie ➢kołtuneria jako grupa społeczna – obraźliwe określenie z przełomu XIX i XX wieku oznaczające ludzi o zacofanych, wstecznych, nietolerancyjnych poglądach. Niegdyś nazywało się nim także ludzi wierzących w przesądy i zabobony.
*Los służących – proponowane konteksty: „Służące” 2001, reż. Tate Taylor, „Kamerdyner” 2018, reż. Filip Bajon, Joanna Kuciel-Frydryszak, „Służące do wszystkiego”:
1. Wady mieszczańskie oglądane ze sceny – omów temat, odnosząc się do „Moralności pani Dulskiej” i dowolnego innego utworu. 2. Czy człowiek decyduje o swoim losie? – omów temat, odnosząc się do postaci Zbyszka z dramatu Zapolskiej oraz dowolnego kontekstu. 3. Przedstaw obraz mieszczaństwa w „Moralności pani Dulskiej” oraz dowolnej powieści XIX wieku. 4. Co może być źródłem moralności człowieka? Omów na podstawie „Moralności pani Dulskiej” i dowolnego innego utworu.
Szablon i pospolitość wdzierać się zaczęły do niemal wszystkich zakresów i dziedzin życia. […] bezstylowości życia, poddanego dyktaturze pospolitości i szablonu, wtórowała odpychająca standaryzacja obyczaju. Była to obyczajowość, tak namiętnie niebawem zwalczanego przez młodych, mieszczańskiego „filistra”, „mydlarza”, właściciela sklepiku lub nieruchomości, którego jedyną filozofią był prostacki materializm, jedyną wartością pieniądz, jedynym celem gromadzenie dobytku, jedyną normą i zasadą postępowania oportunizm i szukanie łatwizny, jedyną moralnością obłuda i zakłamanie, przesłonięte parawanem upozorowanej przyzwoitości. /Artur Hutnikiewicz, Młoda Polska, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2021./
,,Moralność Pani Dulskiej” – dramat jej dzieci. 1. Dlaczego powinniśmy skupić się na dziewczętach? (co w tekście pokazuje, że warto, czy jest w tym intencja autorska? 2. Gdzie wypowiadają się Hesia i Mela:
Akt
Hesia
Mela
I
sceny III, IV, V, VIII
sceny III, IV, V, VII, VIII
II
sceny I, II, III, IV, V, XII
sceny II, III, IV, V, VII, IX, X, XI, XII, XIV
III
sceny I, II, III, XIV
sceny I, II, VII, XIII, XIV
3. Wskażmy: priorytety Hesi – Priorytety Meli 4. Znajdźmy płaszczyznę buntu młodzieńczego (bunt przeciwko rodzicom) każdej z nich. 5. Ćwiczenie językowe: bunt.
